ترامپ برای خروج از بحران جنگ ایران به کمک چین چشم دوخته، اما پکن نه انگیزه‌ای برای نجات واشنگتن دارد و نه قصد دارد منافع راهبردی خود در تهران و خلیج فارس را قربانی شروط آمریکا کند.
چین و رؤیای کاهش نفوذ آمریکا در خلیج فارس
چین در جنگ ایران نه متحد نظامی تهران است و نه بازیگری بی‌طرف که صرفاً به دنبال پایان درگیری باشد. محاسبات پکن بر یک هدف بلندمدت استوار است؛ کاهش وابستگی امنیتی خاورمیانه به آمریکا و تقویت نقش کشورهای منطقه در تأمین امنیت خود. این رویکرد ریشه‌ای تاریخی دارد؛ پژوهشگران چینی از سال ۱۹۸۱ بر تقویت موقعیت ایران در خلیج فارس برای محدود کردن دسترسی آمریکا به منابع نفتی منطقه تأکید کرده بودند.
در جریان جنگ ایران و عراق نیز پکن، با وجود حمایت از قطعنامه ۵۵۲ شورای امنیت علیه حمله به کشتی‌های تجاری بی‌طرف، از اعزام ناو برای حفاظت از خطوط کشتیرانی خودداری کرد. این رفتار نشان می‌دهد چین حتی هنگام انتقاد از تهران، حاضر نبوده روابط خود با ایران را به خطر بیندازد.
رابطه با تهران؛ اهرم چانه‌زنی با واشنگتن
روابط ایران و چین همواره تابعی از منافع گسترده‌تر پکن بوده است. پس از تحریم تسلیحاتی چین در سال ۱۹۸۹، پکن همکاری هسته‌ای خود با ایران را علنی کرد؛ اما در سال ۱۹۹۷ و هم‌زمان با بهبود روابط با دولت «بیل کلینتون»، به توقف این همکاری تن داد. این سابقه نشان می‌دهد چین در صورت وجود مشوق یا فشار مؤثر از سوی واشنگتن، ممکن است در قبال تهران انعطاف نشان دهد.
بااین‌حال، شرایط امروز متفاوت است. واشنگتن نه اهرم فشار مؤثری برای تغییر رفتار پکن در اختیار دارد و نه تمایل روشنی برای استفاده از آن نشان داده است. بنابراین، چین دلیلی نمی‌بیند ایران را به پذیرش شروط آمریکا برای پایان جنگ وادار کند.
تاب‌آوری انرژی؛ کاهش قدرت فشار آمریکا
یکی از محاسبات مهم پکن، توانایی اقتصاد چین برای تحمل شوک‌های نفتی است. نفت حدود ۱۸ درصد از مصرف انرژی اولیه چین را تشکیل می‌دهد؛ درحالی‌که این سهم در آمریکا به ۳۸ درصد می‌رسد. زغال‌سنگ نیز با تأمین حدود ۵۱ درصد انرژی چین، ستون اصلی امنیت انرژی این کشور است و بیش از ۹۰ درصد آن در داخل تولید می‌شود.
توسعه ۲۲۵ میدان جدید نفت و گاز بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ و گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر نیز به تاب‌آوری چین کمک کرده است. حتی فشارهای قیمتی ناشی از بحران نفت، در اقتصادی که پیش از جنگ با تورم منفی روبه‌رو بود، می‌تواند بخشی از فشارهای کاهنده قیمت را تعدیل کند.
میانجی‌گری منطقه‌ای؛ بازی دوگانه پکن
پیشنهاد عباس عراقچی برای میانجی‌گری میان ایران و عربستان، فرصتی برای چین فراهم می‌کند تا هم جایگاه دیپلماتیک خود را تقویت کند و هم نگرانی کشورهای عربی از حمایت پکن از توان نظامی ایران را کاهش دهد. بااین‌حال، این میانجی‌گری به معنای نزدیکی نظامی چین به کشورهای خلیج فارس نیست؛ چنان‌که «نیو شینچون»، پژوهشگر چینی، تأکید کرده منابع جدید خرید تسلیحات این کشورها تاکنون شامل چین نبوده است.
در آستانه دیدار نوامبر ترامپ و شی جین‌پینگ، پیام راهبردی پکن روشن است؛ چین ممکن است از کاهش تنش منطقه‌ای سود ببرد، اما قرار نیست هزینه خروج آمریکا از بحران ایران را بپردازد. برای ترامپ، این یعنی در یکی از مهم‌ترین بحران‌های سیاست خارجی خود، نباید روی کمک شی حساب کند.
نظر شما